مراحل اخذ تاییدیه شهرداری برای ساخت

مراحل مطالعات ژئوتکنیک یکی از دغدغه های مهم مطالعاتی و طراحی هر پروژه ساختمانی و اخذ مجوز و تاییدیه شهرداری می باشد. بروز خرابی های متعدد ساختمانی ناشی از عوامل ژئوتکنیکی همچون نشست، بروز ترک در ساختمان، روانگرایی، تورم، رانش و … لزوم مطالعات ژئوتکنیک، شناخت دقیق لایه های خاک و پیش بینی رفتار خاک تحت بارگذاری را بیش از پیش روشن ساخته است. از اینرو آیین نامه های ساختمانی با انجام مراحل آزمایشات استاتیکی، دینامیکی، مدلسازی فیزیکی و مدل های پیشرفته عددی تلاش نموده اند که رفتار خاک را پیش بینی و طراحی های دقیق تری ارایه نمایند.

در کشور ایران وزارت مسکن و شهرسازی نیز به عنوان متولی پروژه های ساختمانی و عمرانی در مسیر تدقیق آیین نامه های خود گام برداشته و مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان را تدوین و طی سه دوره تکمیل و اصلاح گردیده است. در حال حاضر مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان با عنوان “پی و پی سازی ” به عنوان مرجع مطالعات ژئوتکنیک و طراحی های سازه های خاکی می باشد. لازم به توضیح است که با توجه به وسعت بالای کشور ایران و وجود سازند های مختلف در کشور، وضعیت خاک در استان های مختلف متفاوت بوده و لذا بعضا در بعضی بندهای آیین نامه حساسیت بیشتر یا کمتری لحاظ شده است.

در حال حاضر سازمان نظام مهندسی استان تهران با همکاری شهرداری تهران متولی کنترل مراحل آزمایش خاک و مطالعات ژئوتکنیک می باشد.

آزمایش خاک چیست؟

آزمایش خاک شامل مجموعه ای از مراحل مطالعات دفتری، عملیات اجرایی حفاری، آزمایشات صحرایی و آزمون های آزمایشگاهی می باشد که هر یک شامل موارد مختلفی می باشد. مطالعات دفتری شامل دو مرحله بوده که مرحله اول پیش از عملیات اجرایی و مرحله دوم پس از اتمام عملیات حفاری، آزمون های صحرایی و آزمایشگاهی انجام گردیده و حاصل آن تدوین گزارش مطالعات ژئوتکنیک می باشد.

مرحله اول مطالعات دفتری شامل بررسی کلی سازندهای منطقه مورد مطالعه، بررسی نقشه گسل های منطقه و مسیل های احتمالی محل پروژه می باشد. با انجام دقیق مطالعات دفتری اولیه می توان پیش بینی مناسبی از سازند محل پروژه داشت و تجهیز کارگاه عملیات حفاری متناسب با شرایط محل صورت پذیرد.

دومین گام از مراحل ، مطالعات دفتری پس از اتمام عملیات اجرایی آغاز می گردد. بدین صورت که پس از دریافت نتایج آزمایشات صحرایی سایت و متناسب با اهداف پروژه، دستور کار آزمون های آزمایشگاهی تعیین و به آزمایشگاه ارسال می گردد. گام پایانی مطالعات دفتری جمع بندی نتایج آزمون های آزمایشگاهی، صحرایی می باشد. در این مرحله پارامترهای ژئوتکنیکی تعیین و محاسبات ظرفیت باربری فونداسیون، طراحی گود و سایر خدمات مهندسی مورد نیاز انجام و در قالب گزارش مطالعات ژئوتکنیک به کارفرما ارایه می گردد.

مراحل گرفتن تاییدیه خاک از سازمان نظام مهندسی و شهرداری

به منظور انجام مراحل تست خاک و اخذ تاییدیه بایستی به شرکت های ذیصلاح خدمات فنی و آزمایشگاهی دارای پروانه اشتغال مراجعه نمود. با تغییر قانون سازمان نظام مهندسی در مهرماه 1398 مراحل آزمایش خاک کمی دچار تغییر شده است و توالی روند انجام آن دستخوش تغییر شده و نسبت به قبل حساسیت زمانی  بیشتری را می طلبد. لذا ضروری است مالکین محترم قبل از بستن قرارداد از امکانات شرکت مورد نظر بازدید و از تجربیات مثبت قبلی شرکت اطمینان حاصل نمایند. چرا که در صورت طولانی شدن زمان اخذ تاییدیه نظام، هزینه زمانی زیادی به مالک وارد شده و به شرکت خدمات آزمایشگاهی به نسبت زیان کمتری وارد می گردد.

لازم به توضیح است که بر اساس قانون جدید، عملیات حفاری مطالعات ژئوتکنیک تنها پس از ورود پرونده  به مرحله پیش نویس و سریال شدن برگ سبز مکانیک امکانپذیر می باشد. این در حالی است که پیش از مهرماه 1398 عملیات حفاری پس از صدور دستور نقشه امکانپذیر بود و تنها پروسه تایید مدارک در زمان پیش نویس انجام می گردد. لذا با توجه به شرایط جدید شروع عملیات اجرایی مطالعات ژئوتکنیک در روند اخذ جواز ساختمان چندماه به تاخیر افتاده است و پس از ورود به پیش نویس مدت زمانی بیشتری برای تایید آزمایش مورد نیاز است.

اولین قدم در مراحل آزمایش خاک انتخاب شرکت خدمات آزمایشگاهی و عقد قرارداد می باشد که اکیدا توصیه می گردد از شرکت های باتجربه استفاده گردد. زیرا بخش زیادی از مطالعات ژئوتکنیک و خاک علاوه بر دانش فنی نیازمند تجربه کافی در زمینه عملیات حفاری در مناطق مختلف و قضاوت مهندسی صحیح می باشد. در این مرحله پس از عقد قرارداد برگ سبز خدمات مکانیک خاک تحویل مالک شده و بایستی توسط مالک گواهی امضا شده و در دفتر خدمات الکترونیک شهر سریال گردد.

عملیات اجرایی و میدانی

دومین مرحله از روند اخذ تاییده عملیات اجرایی حفاری می باشد. عملیات حفاری می تواند به دو روش حفاری ماشینی مکانیزه و حفاری دستی صورت پذیرد که هریک دارای الزامات و محدودیت های خاصی می باشد. جهت آشنایی با روش های حفاری می توانید به مقاله “روش های حفاری خاک ” مراجعه فرمایید. انتخاب روش مناسب حفاری بر اساس محدودیت های ملک، قوانین شهرداری و تجربیات قبلی شرکت ها انجام می گیرد.

بدین صورت که کارشناس شرکت جهت بازدید به محل ملک مراجعه و ابعاد فضا، دسترسی، ابعاد پیادو رو بررسی می گردد. پس از بررسی شرایط و انتخاب روش حفاری مناسب، اکیپ اجرایی در محل پروژه مستقر و حفاری به متراژ مورد نیاز و خدمات آزمایشات برجا بر اساس ضوابط سازمان نظام مهندسی صورت می پذیرد. لازم به توضیح است بر اساس قوانین جاری اخذ نمونه های معرف و آزمایشات نفوذ استاندارد SPT تا عمق 15 متر پایین تر از تراز فونداسیون در فواصل 3 متری و پس از آن تا پایان گمانه در فواصل 5 متری الزامی است. در پایان عملیات لاگ صحرایی گمانه حفاری شده به دفتر فنی شرکت ارسال می گردد.

قابل توجه مالکین محترم: انتخاب روش حفاری مناسب در ملک های جنوبی نیازمند تجربه کافی و ملاحظات خاصی است که جهت مطالعه بیشتر می توانید به مقاله “نحوه انجام حفاری در ملک های جنوبی ” مراجعه فرمایید.

مراحل و اقدامات آزمایشگاهی

پس از اتمام مراحل حفاری نمونه های اخذشده به محل آزمایشگاه ارسال شده و آزمایشات بر اساس دستور کار دفتر فنی انجام می گردد. در این مرحله گاها با توجه به ماهیت پروژه و نیازمندی های طرح آزمایشات تکمیلی مورد نیاز می باشد. آزمایشات تکمیلی نیز مجددا با هماهنگی مالک در محل پروژه انجام و یا در صورت لزوم آزمایشات آزمایشگاهی در محل آزمایشگاه تکرار یا تکمیل می گردد.

آزمایشات مورد نیاز به طور کلی در 3 دسته آزمایشات فیزیکی، مکانیکی و شیمیایی دسته بندی می گردد. هر 3 دسته این آزمایشات ضروری بوده و در کنار یکدیگر وضعیت لایه تشکیل دهنده پروژه را تشریح می نمایند و لذا حذف هیچکدام از مراحل امکانپذیر نیست.

آزمایشات فیزیکی مانند دانه بندی خاک، هیدرومتری، اتربرگ و … است. هدف این آزمایشات تعیین قطر دانه های تشکیل دهنده و تشخیص رفتار کلی آنها می باشد. پیشنهاد میکنیم مطلب مهم  “دانه بندی خاک” مراجعه فرمایید.

آزمایشات مکانیکی به منظور تعیین پارامترهای مکانیکی خاک انجام می گردد. این آزمایشات بسته به نوع خاک و نیازمندی های طرح شامل آزمایشات برش مستقیم کوچک و بزرگ، برش تک محوری و سه محوری فشاری و کششی و تعدادی آزمایش پیشرفته تر می باشد. نتایج این آزمایشات در کنار قضاوت مهندسی مناسب نقش بسزایی در نتایج مطالعات ژئوتکنیک و طراحی سازه های ژئوتکنیکی ایفا می نماید.

ترکیبات و انحلال لایه های خاک با سطوح بتنی یا فلزی نیازمند بررسی ویژه می باشد. چرا که یون های کلر، سولفات، کلسیم، نمک و سایر املاح در تماس با سایر سطوح باعث خرابی سازه های زیادی گردیده است. لذا تعیین مشخصات شیمیایی از مراحل ضروری آزمایش  است. در شرایط عادی نوع سیمان مصرفی بر اساس میزان سولفات، کلر و PH خاک تعیین می گردد.

مرحله مطالعات دفتری و فنی

مطالعات دفتری و فنی مطالعات ژئوتکنیک عموما بر عهده فارغ التحصیلان مهندسی ژئوتکنیک در دوره های کارشناسی ارشد و دکتری می باشد. مهمترین بخش روند مطالعات ژئوتکنیک، پایش عملیات اجرایی در زمان انجام عملیات اجرایی متناسب با نیازمندی های طرح می باشد. این امر بر عهده کارشناسان فنی شرکت ها می باشد. به طور مثال برخی مشکلات ژئوتکنیکی همچون خاک دستی، وجود لنزهای ضعیف، وجود حفرات و یا تغییرات سطح آب در محل پروژه نیازمند بررسی بیشتر جهت اثبات می باشد. در صورتیکه این موارد به پایان پروژه موکول گردد، بررسی بسیاری از این موارد امکانپذیر نمی باشد و باعث وجود نقاط کور در مطالعات می باشد.

از تجربیات موفق این مهندسی مشاور در این زمینه می توان به پروژه “مطالعات ژئوتکنیک پروژه ولنجک”  اشاره نمود.  تشخیص نقاط حساس پروژه نیازمند علم و تجربه کافی در زمینه مطالعات ژئوتکنیک و پایش دائمی عملیات اجرایی می باشد. لذا ضروری است مالکین و کارشناسان محترم به این موضوع توجه کافی نمایند و از تجربیات سایر همکاران در این خصوص استفاده نمایند. اهمیت پایش عملیات اجرایی مطالعات ژئوتکنیک بحث گسترده ای است که در مقاله ای جداگانه به آن پرداخته خواهد شد.

پس از اتمام مراحل عملیات اجرایی آزمایش خاک و آزمون های آزمایشگاهی، کلیه نتایج حاصل به همراه مطالعات دفتری اولیه همگی توسط کارشناسان جمع آوری و بررسی می گردد. در صورتیکه مطالعات دفتری و نتایج حاصل مطابقت داشته باشند می توان گفت که عملیات اجرایی به پایان رسیده و کارشناس فنی با جمع بندی نتایج اقدام به تدوین مطالعات ژئوتکنیک می نماید. در این مرحله طراحی سازه های ژئوتکنیکی همچون فونداسیون، سیستم پایدارسازی گود انجام شده و در قالب گزارش مطالعات ژئوتکنیک ارایه می گردد.

مراحل اداری و تاییدیه نهایی

در پایان مراحل اجرایی پروژه و تدوین گزارش مطالعات ژئوتکنیک می توان نتایج را جهت بررسی به سازمان نظام مهندسی ارسال نمود. بدین صورت که مستندات مطالعات صحرایی به صورت حضوری به واحد ژئوتکنیک  تحویل و گزارش مطالعات ژئوتکنیک در سامانه کارتابل سازمان نظام مهندسی آپلود می گردد. بررسی مستندات صحرایی عموما طی 3 روز کاری و گزارش مطالعات ژئوتکنیک طی 7 روز کاری بررسی و نتایج بررسی به اطلاع مالک و شرکت خدمات آزمایشگاهی می رسد.

مالکین محترم می توانند جهت پیگیری پرونده های خود در سازمان نظام مهندسی از لینک ( پیگیری درخواست تایید گزارشات ژئوتکنیک ) استفاده نمایند و روند اخذ تاییدیه پروژه خود را با وارد کردن شماره پرونده ملک پیگیری نمایند.

با انجام مراحل فوق می توان انتظار داشت که آزمایش خاک و گزارش مطالعات ژئوتکنیک با کیفیت مناسب طی 20 روز کاری انجام و به تایید نظام مهندسی  رسیده باشد.